Saltanat Kayığı ve Oyuncağı

İstanbul’un fethinden sonra Marmara Denizi’nde Osmanlı hükümdarlarının bindikleri tenezzüh teknelerine — o dönemin cihan sultanlarının bindiği en üst düzey deniz araçlarına — saltanat kayığı denilmiştir.

Gemi inşa sanatımızın en üst düzey ve estetik örneği olan saltanat kayıklarında güzellik ve ihtişam, en sade üslupla ve göz alıcı bir dengeyle ifade edilmiştir. Halk arasında Köşklü, Kuşlu gibi isimlerle anılan bu kayıklar muhtelif boy ve tarzlarda üretilmiştir. Kimi saltanat kayıklarının baş tarafında bulunan kartal figürü gücü, ihtişamı ve iyiliği; kartalın ayağındaki yakalanmış yılan ise kötülüğü simgeler.

Kemanebaş, kancabaş, dikbaş

Saltanat kayıklarının üretiminde farklı formlar kullanılmıştır: Kemanebaş, Kancabaş ve Dikbaş. Sultanların kullandığı kayıklar daha çok Kemanebaş formunda üretilmiş; Harem’in kullandığı kayıklar ise kancabaş ve dikbaş formlarında yapılmıştır. Kayıkların kıç tarafında sultanın oturması için bir köşk bulunur; kıç ve baş bölümlerini altın yaldızlı oymalar süsler.

Eyüp oyuncağına dönüşmesi

Birçok sultanın tahta geçişinde gerçekleştirilen Cülûs Töreni ve Kılıç Kuşanma Merasimi için Eyüp Sultan’a gelmeleri bu kayıklarla olmuştur. Sultanların Eyüp Sultan’a kayıkla gelmesi nedeniyle saltanat kayıkları Eyüp Oyuncakçılarına da konu olmuş ve oyuncak formları dönemin oyuncakçıları tarafından üretilmiştir.

Bugün Geleneksel Eyüp Oyuncakçısı tarafından üretimi devam eden Saltanat Kayığı, farklı boy, renk ve desenlerde hazırlanarak çocukların ve koleksiyonerlerin istifadesine sunulmaktadır. Kayıkların asıllarının bir kısmını Beşiktaş’taki Deniz Müzesi’nde ziyaret edip görmeniz mümkündür.